وزن حجمی در حمل هوایی چیست؟ فرمول محاسبه با مثال

وزن حجمی در حمل هوایی چیست و چگونه محاسبه می‌شود؟ فرمول محاسبه وزن حجمی را همراه با مثال، نکات بسته‌بندی و تفاوت آن با وزن واقعی بخوانید.

در حمل هوایی، هزینه جابه‌جایی محموله همیشه فقط بر اساس وزن واقعی آن محاسبه نمی‌شود. بعضی بسته‌ها وزن کمی دارند، اما فضای زیادی از هواپیما را اشغال می‌کنند. به همین دلیل شرکت‌های حمل‌ونقل برای محاسبه هزینه، علاوه بر وزن واقعی، معیاری به نام وزن حجمی یا وزن ابعادی را نیز در نظر می‌گیرند.

در بیشتر موارد، وزن قابل محاسبه برای حمل برابر با عدد بزرگ‌تر میان وزن واقعی و وزن حجمی است. بنابراین اطلاع از ابعاد دقیق بسته‌ها پیش از درخواست استعلام، به برآورد بهتر هزینه حمل هوایی کمک می‌کند.

در این مقاله با مفهوم وزن حجمی، روش محاسبه آن، تفاوتش با وزن واقعی و نکات مهم اندازه‌گیری بسته‌ها آشنا می‌شویم.

وزن حجمی چیست؟

وزن حجمی معیاری است که فضای اشغال‌شده توسط یک بسته را به وزن معادل تبدیل می‌کند. این معیار به شرکت حمل کمک می‌کند هزینه محموله‌هایی را که سبک اما حجیم هستند، متناسب با فضای اشغال‌شده محاسبه کند.

برای مثال، یک کارتن بزرگ پر از کالای سبک ممکن است فقط ۱۰ کیلوگرم وزن داشته باشد، اما به‌اندازه یک بسته ۳۰ کیلوگرمی در فضای بار هواپیما جا بگیرد. در چنین شرایطی، محاسبه هزینه فقط بر اساس وزن واقعی برای شرکت حمل منطقی نیست؛ بنابراین وزن حجمی مبنای محاسبه قرار می‌گیرد.

وزن حجمی با نام‌های دیگری نیز شناخته می‌شود:

• وزن ابعادی
• وزن حجمی بار
• وزن قابل محاسبه
• Dimensional Weight
• Volumetric Weight

تفاوت وزن واقعی و وزن حجمی

وزن واقعی همان عددی است که با قرار دادن بسته روی ترازو به دست می‌آید.

وزن حجمی از طول، عرض و ارتفاع بسته محاسبه می‌شود و نشان می‌دهد محموله چه میزان فضا اشغال می‌کند.

پس از محاسبه این دو مقدار، معمولاً عدد بزرگ‌تر به‌عنوان وزن قابل محاسبه انتخاب می‌شود.

برای نمونه:

• وزن واقعی بسته: ۱۲ کیلوگرم
• وزن حجمی بسته: ۱۸ کیلوگرم
• وزن قابل محاسبه: ۱۸ کیلوگرم

در مثال دیگر:

• وزن واقعی بسته: ۲۵ کیلوگرم
• وزن حجمی بسته: ۱۷ کیلوگرم
• وزن قابل محاسبه: ۲۵ کیلوگرم

این موضوع باعث می‌شود نوع بسته‌بندی، ابعاد کارتن و نحوه چیدمان کالا مستقیماً بر هزینه حمل هوایی اثر بگذارد.

فرمول محاسبه وزن حجمی در حمل هوایی

فرمول متداول محاسبه وزن حجمی به‌صورت زیر است:

وزن حجمی بر حسب کیلوگرم = طول × عرض × ارتفاع بر حسب سانتی‌متر ÷ ضریب حجمی

در بسیاری از مسیرهای حمل هوایی از ضریب ۶۰۰۰ استفاده می‌شود:

وزن حجمی = طول × عرض × ارتفاع ÷ ۶۰۰۰

البته ضریب محاسبه ممکن است بر اساس شرکت هواپیمایی، شرکت حمل، نوع سرویس و مسیر متفاوت باشد. در بعضی خدمات ممکن است ضریب ۵۰۰۰ یا ضریب دیگری استفاده شود. به همین دلیل نتیجه نهایی باید هنگام استعلام با شرکت ارائه‌دهنده خدمات بررسی شود.

مثال ساده محاسبه وزن حجمی

فرض کنیم یک بسته دارای ابعاد زیر است:

• طول: ۶۰ سانتی‌متر
• عرض: ۴۰ سانتی‌متر
• ارتفاع: ۵۰ سانتی‌متر

ابتدا حجم بسته را بر حسب سانتی‌متر مکعب محاسبه می‌کنیم:

۶۰ × ۴۰ × ۵۰ = ۱۲۰٬۰۰۰

حالا عدد به‌دست‌آمده را بر ۶۰۰۰ تقسیم می‌کنیم:

۱۲۰٬۰۰۰ ÷ ۶۰۰۰ = ۲۰ کیلوگرم

بنابراین وزن حجمی این بسته ۲۰ کیلوگرم است.

اگر وزن واقعی بسته ۱۴ کیلوگرم باشد، وزن ۲۰ کیلوگرم برای محاسبه هزینه در نظر گرفته می‌شود.

اگر وزن واقعی بسته ۲۶ کیلوگرم باشد، وزن واقعی یعنی ۲۶ کیلوگرم مبنای محاسبه خواهد بود.

محاسبه وزن حجمی چند بسته

در محموله‌هایی که از چند بسته تشکیل شده‌اند، بهتر است وزن حجمی هر بسته به‌صورت جداگانه محاسبه و در پایان با یکدیگر جمع شود.

برای مثال، سه بسته با مشخصات زیر داریم:

بسته اول

• ابعاد: ۵۰ × ۴۰ × ۳۰ سانتی‌متر
• وزن حجمی: ۱۰ کیلوگرم

بسته دوم

• ابعاد: ۶۰ × ۵۰ × ۴۰ سانتی‌متر
• وزن حجمی: ۲۰ کیلوگرم

بسته سوم

• ابعاد: ۴۰ × ۳۰ × ۳۰ سانتی‌متر
• وزن حجمی: ۶ کیلوگرم

وزن حجمی کل محموله:

۱۰ + ۲۰ + ۶ = ۳۶ کیلوگرم

سپس وزن حجمی کل با وزن واقعی کل مقایسه می‌شود.

اگر وزن واقعی مجموع بسته‌ها ۲۸ کیلوگرم باشد، وزن ۳۶ کیلوگرم می‌تواند وزن قابل محاسبه باشد. اگر وزن واقعی کل ۴۲ کیلوگرم باشد، عدد ۴۲ کیلوگرم مبنای محاسبه قرار می‌گیرد.

وزن قابل محاسبه چیست؟

وزن قابل محاسبه یا Chargeable Weight وزنی است که هزینه حمل بر اساس آن تعیین می‌شود.

به زبان ساده:

وزن قابل محاسبه = عدد بزرگ‌تر میان وزن واقعی و وزن حجمی

جدول زیر این موضوع را نشان می‌دهد:

وزن واقعی	وزن حجمی	وزن قابل محاسبه
۱۰ کیلوگرم	۱۸ کیلوگرم	۱۸ کیلوگرم
۲۵ کیلوگرم	۱۷ کیلوگرم	۲۵ کیلوگرم
۳۰ کیلوگرم	۳۰ کیلوگرم	۳۰ کیلوگرم
۸ کیلوگرم	۲۲ کیلوگرم	۲۲ کیلوگرم

البته هزینه نهایی حمل فقط به وزن وابسته نیست و عواملی مانند مبدأ، مقصد، نوع کالا، نوع سرویس، محدودیت‌های مسیر و هزینه‌های جانبی نیز در آن مؤثر هستند.

چرا وزن حجمی در حمل هوایی اهمیت دارد؟

فضای قابل استفاده در هواپیما محدود است. به همین دلیل یک محموله بزرگ و سبک ممکن است فضای زیادی اشغال کند، حتی اگر فشار وزنی زیادی به هواپیما وارد نکند.

برای مثال، حمل یک کارتن بزرگ شامل قطعات پلاستیکی سبک ممکن است نسبت به حمل یک بسته کوچک فلزی، فضای بیشتری نیاز داشته باشد. اگر هزینه هر دو فقط بر اساس وزن واقعی محاسبه شود، استفاده از ظرفیت هواپیما به‌درستی ارزیابی نمی‌شود.

وزن حجمی کمک می‌کند میان وزن کالا و فضای اشغال‌شده تعادل ایجاد شود.

چگونه ابعاد بسته را صحیح اندازه‌گیری کنیم؟

برای محاسبه درست وزن حجمی، طول، عرض و ارتفاع بسته باید پس از بسته‌بندی نهایی اندازه‌گیری شوند.

در زمان اندازه‌گیری به نکات زیر توجه کنید:

• ابعاد را از بیرونی‌ترین نقاط بسته اندازه بگیرید.
• برجستگی‌ها، گوشه‌های بیرون‌زده و محافظ‌های بسته‌بندی را در نظر بگیرید.
• اعداد اعشاری را مطابق روش شرکت حمل به عدد کامل تبدیل کنید.
• هر بسته را جداگانه اندازه‌گیری کنید.
• ابعاد کالا را پیش از بسته‌بندی به‌جای ابعاد نهایی کارتن اعلام نکنید.
• در صورت استفاده از پالت، ارتفاع و ابعاد خود پالت نیز محاسبه شود.

برای مثال، اگر ارتفاع واقعی بسته ۴۰٫۵ سانتی‌متر است، ممکن است در محاسبات به ۴۱ سانتی‌متر گرد شود. همین تفاوت‌های کوچک در چندین بسته می‌تواند وزن حجمی کل را تغییر دهد.

آیا کاهش حجم بسته‌بندی هزینه حمل را کم می‌کند؟

در بسیاری از موارد، بله. اگر وزن حجمی از وزن واقعی بیشتر باشد، کاهش ابعاد بسته می‌تواند وزن قابل محاسبه و در نتیجه هزینه حمل را کاهش دهد.

برای کاهش حجم بسته‌بندی می‌توان این موارد را بررسی کرد:

• استفاده از کارتن متناسب با اندازه کالا
• حذف فضای خالی غیرضروری
• چیدمان بهتر قطعات داخل بسته
• جداسازی بخش‌های قابل مونتاژ
• استفاده از بسته‌بندی مقاوم اما کم‌حجم
• انتخاب تعداد و اندازه مناسب بسته‌ها

با این حال، کاهش ابعاد نباید ایمنی کالا را به خطر بیندازد. بسته‌بندی ضعیف می‌تواند باعث آسیب‌دیدن کالا، ردشدن محموله یا ایجاد هزینه‌های بیشتر شود.

وزن حجمی در حمل دریایی چگونه محاسبه می‌شود؟

روش محاسبه در حمل دریایی با حمل هوایی یکسان نیست. در حمل دریایی، به‌ویژه برای بارهای خرده‌بار یا LCL، معمولاً حجم محموله بر حسب مترمکعب اهمیت دارد.

حجم بر حسب مترمکعب از فرمول زیر به دست می‌آید:

طول × عرض × ارتفاع بر حسب متر

برای مثال، بسته‌ای با ابعاد یک متر در یک متر در یک متر، حجمی برابر با یک مترمکعب دارد.

در محموله‌های دریایی ممکن است وزن و حجم با معیارهای دیگری مقایسه شوند. همچنین در حمل کانتینری کامل، نوع کانتینر و میزان فضای موردنیاز اهمیت بیشتری دارد.

بنابراین نباید فرمول حمل هوایی را برای محاسبه هزینه حمل دریایی استفاده کرد.

برای بررسی تفاوت این دو روش، می‌توانید صفحه‌های خدمات حمل هوایی اکسپرس بین‌المللی و حمل‌ونقل دریایی بین‌المللی را مشاهده کنید.

چه اطلاعاتی برای استعلام حمل هوایی لازم است؟

برای بررسی اولیه حمل هوایی بهتر است اطلاعات زیر را آماده کنید:

• کشور و شهر مبدأ
• کشور و شهر مقصد
• نام و شرح کالا
• تعداد بسته‌ها
• نوع بسته‌بندی
• وزن واقعی هر بسته
• طول، عرض و ارتفاع هر بسته
• ارزش تقریبی کالا
• زمان آماده‌شدن محموله
• وجود باتری، مایع یا مواد شیمیایی
• تصاویر کالا و بسته‌بندی
• فاکتور و پکینگ لیست در صورت وجود

هرچه اطلاعات دقیق‌تر باشند، امکان بررسی روش حمل و ارائه برآورد اولیه نیز بهتر خواهد بود.

چه عواملی غیر از وزن بر هزینه حمل هوایی اثر می‌گذارند؟

وزن واقعی و حجمی از عوامل مهم هستند، اما هزینه نهایی حمل هوایی ممکن است تحت تأثیر موارد دیگری نیز قرار بگیرد:

مبدأ و مقصد

فاصله مسیر، دسترسی به فرودگاه، تعداد پروازها و امکان حمل به مقصد در هزینه مؤثر است.

نوع سرویس

حمل سریع، اکسپرس، فرودگاه به فرودگاه یا تحویل در مقصد می‌تواند تعرفه‌های متفاوتی داشته باشد.

نوع کالا

کالاهای دارای باتری، مایعات، مواد شیمیایی، دارویی، غذایی یا خطرناک ممکن است به بررسی و مدارک بیشتری نیاز داشته باشند.

نوع بسته‌بندی

بسته‌بندی نامناسب یا غیراستاندارد ممکن است باعث افزایش حجم یا نیاز به اصلاح بسته‌بندی شود.

هزینه‌های جانبی

هزینه دریافت کالا از مبدأ، انبارداری، تشریفات، صدور اسناد و تحویل در مقصد ممکن است جداگانه محاسبه شوند.

زمان حمل

ظرفیت پرواز، فصل، تعطیلات و شرایط مسیر می‌توانند روی زمان و هزینه اثر بگذارند.

اشتباهات رایج در محاسبه وزن حجمی

یکی از اشتباهات رایج، اعلام ابعاد خود کالا به‌جای ابعاد بسته‌بندی نهایی است. شرکت حمل معمولاً ابعاد بیرونی بسته آماده ارسال را ملاک قرار می‌دهد.

اشتباهات متداول دیگر عبارت‌اند از:

• استفاده از واحد متر به‌جای سانتی‌متر در فرمول هوایی
• تقسیم بر ضریب اشتباه
• محاسبه‌نکردن ابعاد پالت
• نادیده‌گرفتن بسته‌های کوچک‌تر
• جمع‌کردن طول و عرض بسته‌ها به‌جای محاسبه جداگانه
• اعلام وزن تقریبی به‌جای وزن روی ترازو
• گردکردن بیش از حد ابعاد
• حذف فضای اشغال‌شده توسط محافظ بسته‌بندی

برای جلوگیری از اختلاف در استعلام، وزن و ابعاد هر بسته را جداگانه در یک فهرست ثبت کنید.

آیا عدد محاسبه‌شده هزینه نهایی را مشخص می‌کند؟

خیر. محاسبه وزن حجمی فقط یکی از مراحل بررسی هزینه حمل است. حتی در صورت مشخص‌بودن وزن قابل محاسبه، هزینه نهایی به مسیر، نوع سرویس، نوع کالا، مدارک، محدودیت‌ها و هزینه‌های جانبی بستگی دارد.

همچنین ممکن است وزن یا ابعاد محموله پس از تحویل به شرکت حمل دوباره اندازه‌گیری شود. در صورت وجود اختلاف، عدد اندازه‌گیری‌شده در مرحله پذیرش می‌تواند ملاک نهایی قرار گیرد.

بنابراین نتیجه محاسبه آنلاین یا دستی باید به‌عنوان برآورد اولیه در نظر گرفته شود.

جمع‌بندی

وزن حجمی نشان‌دهنده فضایی است که یک محموله در هواپیما اشغال می‌کند. برای محاسبه آن، طول، عرض و ارتفاع بسته بر حسب سانتی‌متر در یکدیگر ضرب و سپس بر ضریب تعیین‌شده تقسیم می‌شوند.

در بسیاری از موارد فرمول زیر استفاده می‌شود:

طول × عرض × ارتفاع ÷ ۶۰۰۰

پس از محاسبه، وزن حجمی با وزن واقعی مقایسه می‌شود و معمولاً عدد بزرگ‌تر به‌عنوان وزن قابل محاسبه در نظر گرفته می‌شود.

برای دریافت بررسی دقیق‌تر، بهتر است وزن واقعی، ابعاد نهایی، تعداد بسته‌ها، نوع کالا، مبدأ و مقصد را به‌صورت کامل اعلام کنید.

شرکت تجارت محور کیان ایرانیان درخواست‌های حمل هوایی اکسپرس را بر اساس مشخصات محموله، مسیر، مدارک و محدودیت‌های احتمالی بررسی می‌کند.

برای آشنایی بیشتر با این خدمت به صفحه زیر مراجعه کنید:

حمل هوایی اکسپرس بین‌المللی
/services/air-express/

ثبت درخواست بررسی حمل
→ https://tmki.ir/quote-request/

پرسش‌های متداول

آیا وزن حجمی همیشه مبنای محاسبه هزینه است؟

خیر. معمولاً وزن واقعی و وزن حجمی با یکدیگر مقایسه می‌شوند و عدد بزرگ‌تر به‌عنوان وزن قابل محاسبه در نظر گرفته می‌شود.

ضریب وزن حجمی در حمل هوایی همیشه ۶۰۰۰ است؟

خیر. ضریب می‌تواند بر اساس شرکت حمل، شرکت هواپیمایی، نوع سرویس و مسیر متفاوت باشد. عدد ۶۰۰۰ یکی از ضرایب متداول است.

برای چند بسته چگونه وزن حجمی را محاسبه کنیم؟

وزن حجمی هر بسته را جداگانه محاسبه و سپس مقادیر به‌دست‌آمده را با یکدیگر جمع کنید.

آیا با کاهش ابعاد بسته می‌توان هزینه حمل را کاهش داد؟

در صورتی که وزن حجمی از وزن واقعی بیشتر باشد، کاهش اصولی ابعاد بسته ممکن است وزن قابل محاسبه را کمتر کند. ایمنی بسته‌بندی نباید برای کاهش حجم نادیده گرفته شود.

آیا وزن حجمی در حمل دریایی نیز استفاده می‌شود؟

در حمل دریایی معمولاً حجم محموله بر حسب مترمکعب و قواعد مخصوص حمل دریایی بررسی می‌شود. روش محاسبه آن با حمل هوایی یکسان نیست.